Mededogen snying rje
Mededogen is in deze traditie geen morele plicht, geen aangeleerde vriendelijkheid en geen sentimentele aandoening. Het is een onvermijdelijk gevolg van werkelijk zien.
Wat mededogen niet is
Veel verwarring ontstaat doordat mededogen verward wordt met andere bewegingen van de geest. De Tibetaanse teksten zijn daar zorgvuldig in.
Geen medelijden
Medelijden plaatst de ander beneden je. Mededogen herkent gelijkwaardigheid: het lijden dat de ander ervaart, leeft in dezelfde structuur als jouw eigen lijden.
Geen sentimentaliteit
Sentimentaliteit is een emotionele reactie op een verhaal over de ander. Mededogen blijft helder, ook in stilte. Het hoeft niet te huilen om echt te zijn.
Geen redden
De drang om de ander te bevrijden van zijn lijden komt vaak voort uit eigen onvermogen om dat lijden aan te zien. Dat is dichter bij eigen afkeer dan bij mededogen.
De vier onmetelijken
In de klassieke Tibetaanse traditie worden vier kwaliteiten samen gecultiveerd. Ze versterken en behoeden elkaar.
Liefdevolle vriendelijkheid — byams pa
De wens dat alle wezens geluk en de oorzaken van geluk mogen ervaren. Niet als wens om iets te schenken, maar als grondhouding waarmee je de wereld tegemoet treedt.
Mededogen — snying rje
De wens dat alle wezens vrij mogen zijn van lijden en de oorzaken van lijden. Mededogen kijkt naar wat er werkelijk speelt, niet naar wat de ander zou moeten voelen.
Sympathieke vreugde — dga' ba
Vreugde in het geluk van anderen. Dit is misschien wel de moeilijkste van de vier, want jaloezie en vergelijking liggen voortdurend op de loer. Wanneer sympathieke vreugde stabiel wordt, verdwijnt jaloezie vanzelf.
Gelijkmoedigheid — btang snyoms
Het besef dat alle wezens gelijk zijn in hun verlangen naar geluk en hun wens om lijden te vermijden. Gelijkmoedigheid behoedt de andere drie voor partijdigheid: liefde alleen voor de eigen kring, mededogen alleen voor de sympathieken.
Mededogen zonder gelijkmoedigheid wordt al snel een vorm van gehechtheid. Gelijkmoedigheid zonder mededogen wordt al snel onverschilligheid. De twee horen samen.
Hoe mededogen ontstaat
De traditie beschrijft mededogen niet als iets dat je kunt forceren. Het ontstaat wanneer twee dingen samenkomen.
Het eerste is helder zien van lijden, ook bij jezelf. Wie zijn eigen lijden wegduwt, kan het lijden van anderen niet werkelijk verdragen. Het tweede is inzicht in onderlinge afhankelijkheid: de ander en ik zijn niet werkelijk gescheiden.
Wanneer deze twee tegelijk aanwezig zijn, ontstaat mededogen vanzelf. Het hoeft niet gemaakt te worden, alleen niet meer geblokkeerd.