In de Tibetaans boeddhistische psychologie zijn emoties niet "goed" of "slecht" — ze worden ingedeeld op basis van hun effect: brengen ze de geest tot rust, of verstoren ze hem? Het Tibetaanse woord nyon mongs wordt vaak vertaald als "verstorende emotie" of letterlijk: dat wat de geest kwelt.
De zes basale verstorende emoties
De traditie beschrijft zes wortelverstoringen waaruit andere afgeleid zijn:
Gehechtheid ('dod chags) — de aantrekkende kracht naar wat plezierig lijkt, met het idee dat het ons blijvend geluk zal brengen.
Woede (khong khro) — de afwerende kracht tegen wat onplezierig lijkt, met de neiging het te willen vernietigen of wegduwen.
Onwetendheid (gti mug) — niet zien hoe de werkelijkheid in elkaar steekt. Niet weten dat we niet weten.
Trots (nga rgyal) — het gevoel dat we beter, hoger, meer zijn dan een ander.
Twijfel (the tshom) — niet de gezonde twijfel die onderzoekt, maar de twijfel die verlamt en geen onderscheid kan maken.
Verkeerde visie (lta ba) — overtuigingen die niet kloppen met hoe de werkelijkheid werkt en die je gedrag sturen.
De verstorende emoties zijn geen vijanden om te verslaan. Ze zijn signalen die ons laten zien waar onze geest nog vast zit aan onwerkelijkheid. — De traditie
De drie wortels
Onder al deze emoties liggen drie diepste wortels, die in de Tibetaanse traditie worden afgebeeld als drie dieren in het midden van het levenswiel:
De haan — gehechtheid, het grijpen naar wat we willen.
De slang — woede en afkeer, het wegduwen van wat we niet willen.
Het varken — onwetendheid, niet zien wat er werkelijk is.
Deze drie houden elkaar in beweging. Onwetendheid produceert gehechtheid en afkeer. Gehechtheid en afkeer versterken onwetendheid. Het is een cyclus.
Hoe ermee om te gaan
Belangrijk: in de boeddhistische psychologie probeert men emoties niet te onderdrukken of weg te duwen. Dat versterkt ze juist. Er zijn drie hoofdbenaderingen:
Erkennen — eerst zien dat er een verstorende emotie aanwezig is. Zonder oordeel. "Er is nu woede." "Er is nu gehechtheid."
Tegengiften toepassen — voor elke verstorende emotie bestaat een specifiek tegengift. Voor woede: mededogen. Voor gehechtheid: bezinning op vergankelijkheid. Voor onwetendheid: wijsheid.
De aard ervan zien — uiteindelijk, op het diepste niveau, leren we de aard van de emotie zelf herkennen. Een emotie heeft geen substantie. Hij verschijnt en valt uiteen.
De geest die de verstorende emoties als "ik" omarmt, blijft erin gevangen. De geest die ze als voorbijgaande verschijnselen ziet, is al vrij. — Tulku Lobsang Rinpoche
Verder lezen
Een grondige behandeling van alle mentale factoren — gezond en verstorend — vind je in de lessen. Les 2 behandelt de fundamentele bouwstenen. Les 4 (komt binnenkort) gaat specifiek over de verstorende emoties.