Een training gebaseerd op de leringen van Tulku Lobsang Rinpoche — over wie je werkelijk bent, waarom pijn een aanwijzing is, en hoe je de vriend van jezelf wordt
Vergeet even alles wat je over boeddhisme denkt te weten. Tempels, monniken, rituelen. Dat is de buitenkant. De binnenkant is veel eenvoudiger en veel dichterbij.
Als je Rinpoche vraagt wat boeddhisme is, geeft hij geen lang antwoord. Hij zegt iets als: leer jezelf kennen. Niet wie je denkt dat je bent. Maar wie je werkelijk bent, onder alle verhalen die je over jezelf vertelt.
Dat is het. Meer is het niet.
Boeddhisme is geen geloof. Het is geen levenswijze die je aanneemt. Het is de natuurlijke werkelijkheid — en jij bent al deel van die werkelijkheid. Je hoeft er niet in te komen. Je bent er al in.
— Tulku Lobsang RinpocheEn hoe leer je jezelf kennen? Door eerlijk te kijken naar wat er in je omgaat. Zonder het meteen weg te duwen. Zonder er een groot drama van te maken. Gewoon kijken.
Dat klinkt eenvoudig. En het is ook eenvoudig. Maar eenvoudig betekent niet altijd makkelijk. Want eerlijk kijken naar jezelf vraagt iets van je. Het vraagt dat je stopt met vluchten van wat je vindt. En dat je stopt met oordelen over wat je ziet.
Als je nu eerlijk naar jezelf kijkt, zonder oordeel, wat zie je dan? Niet wat je zou moeten zijn. Niet wat anderen van je verwachten. Gewoon: wat is er, op dit moment?
Dit zijn drie woorden die in boeddhistische teachings veel voorkomen. Ze klinken ingewikkeld. Maar als je ze vertaalt naar het gewone leven, zijn ze eigenlijk heel herkenbaar.
Rinpoche gebruikt grote woorden alleen als ze ergens naartoe wijzen. Ze zijn geen doel op zichzelf. Ze zijn een vinger die naar de maan wijst. Kijk naar de maan, niet naar de vinger.
Hier zijn ze, in gewone taal:
En het mooie is: deze drie horen samen. Ze zijn hetzelfde, steeds dieper gezegd.
Boeddhisme is natuur. Natuur is leegte. Leegte is allesomvattend. En andersom werkt het ook: allesomvattend is leegte. Leegte is natuur. Natuur ben jij.
Stel je een open hand voor. Palm omhoog.
Die hand is natuur. Hij bestaat, hij is er, hij is echt. Maar wat maakt die hand een hand? De vingers, ja. Maar ook de ruimte ertussen. Zonder die ruimte kun je niets vasthouden, niets aanraken, niets geven.
Die ruimte is leegte. Niet niets, maar de openheid die alles mogelijk maakt.
En omdat die hand open is, kan hij alles ontvangen. Regen. Een andere hand. Zonlicht. Hij sluit niets uit. Dat is allesomvattend.
Jij bent die open hand.
Als niets vastzit, dan zit jij ook niet vast. Aan wie je gisteren was. Aan het verhaal dat je over jezelf vertelt. Aan de conclusies die je ooit over jezelf hebt getrokken.
Kijk naar het weer. Vanmorgen regen, vanmiddag zon, morgen weet je het niet. Het weer zit niet vast aan één vorm. Het is altijd in beweging, altijd open voor wat komt.
Jij bent ook zo. Geen enkel gevoel blijft voor altijd. Geen enkel verhaal over jezelf is in steen gebeiteld. Alles beweegt. Niets zit vast. Dat is geen verlies. Dat is vrijheid.
Is er iets over jezelf waarvan je diep van binnen voelt dat het niet helemaal klopt, een label, een overtuiging, een "ik ben nu eenmaal zo"? Schrijf het op. En schrijf er dan onder: maar niets zit vast.
Dit is geen positief denken. Dit is geen zelfhulp. Dit is wat Rinpoche bedoelt als hij zegt dat jouw diepste natuur al aanwezig is. Al altijd is geweest. Onder alles.
Liefde in de boeddhistische zin is niet het gevoel dat je hebt voor iemand die aardig voor je is. Dat gevoel komt en gaat. Het is afhankelijk van omstandigheden.
Rinpoche bedoelt iets anders. Hij bedoelt de openheid die je voelt als je jezelf even niet in de weg staat. De warmte die er gewoon is, zonder dat je er iets voor hoeft te doen.
Er zijn momenten waarop je het voelt. Niet omdat je het hebt gecreëerd, maar omdat het er gewoon was.
Heb je ooit een baby vastgehouden? Of een klein kind dat naar je lacht zonder reden? Dat moment waarop je hart gewoon opengaat, zonder dat je er iets voor hoefde te doen.
Dat gevoel is niet iets wat je hebt aangemaakt. Het was er gewoon. Het welde op.
Dat is liefde als natuur. Niet verdiend. Niet gemaakt. Gewoon aanwezig.
Je rijdt ergens naartoe, je hebt haast, je hoofd zit vol. En dan zie je opeens de lucht. Oranje, roze, groot. En voor even, misschien maar drie seconden, is alles stil. Je vergeet je haast. Je bent gewoon daar.
Niemand heeft je dat gegeven. Het was er opeens.
Een nummer dat je al jaren niet hebt gehoord komt opeens op. En je bent er helemaal. Niet aan het denken. Gewoon aanwezig. Iets in je trilt mee.
Dat trillen is geen toeval. Dat is jouw natuur die zichzelf even herkent.
Je bent moe, je vertelt iets moeilijks, en de persoon tegenover je zegt niets maar kijkt je gewoon aan. Volledig. Zonder oordeel. En je voelt je opeens gezien.
Dat gevoel van gezien worden, die ontspanning in je borst, dat is herkenning. Jouw natuur herkent zich in de natuur van de ander.
Wat al deze momenten gemeen hebben: je deed niets. Je verdiende het niet. Je hoefde er niet voor te werken. Het was er gewoon. Dat is liefde als natuur. Altijd aanwezig, soms even zichtbaar.
Jij bent liefde. Niet omdat je het verdient. Niet omdat je het goed doet. Maar omdat het jouw natuur is. En natuur verdien je niet. Die ben je.
— Tulku Lobsang RinpocheWanneer heb jij zo'n moment gehad? Groot of klein. Eén moment waarop je hart gewoon openging, zonder aanleiding, zonder reden. Schrijf het op.
Dit is misschien wel de meest bevrijdende zin van deze hele les. Niet omdat hij de pijn wegmaakt. Maar omdat hij je laat zien wat pijn werkelijk is.
Iemand zegt iets over je wat je niet leuk vindt. Of je maakt een fout. Of je vergelijkt jezelf met iemand anders en voelt je tekortkom. De pijn die dan opkomt is echt. Hij is er. Hij doet pijn.
Maar dan, razendsnel, gebeurt er iets: de pijn wordt een verhaal. "Ze hebben gelijk. Ik ben inderdaad niet goed genoeg. Ik ben te gevoelig. Ik kan dit niet." En opeens is de pijn niet meer een gevoel dat voorbijgaat. Het is een conclusie geworden over wie je bent.
Dat is het moment waarop pijn ophoudt een aanwijzing te zijn en een valse waarheid wordt.
Pijn trekt de aandacht volledig naar zich toe. Dat is zijn natuur, hij wil gezien worden. Maar de ruimte achter de pijn is er altijd nog. Die gaat nooit weg.
— Tulku Lobsang RinpocheStel je voor: je houdt een hand voor je ogen. Die hand is klein, maar hij blokkeert alles wat je ziet. De wereld is niet kleiner geworden. Jouw blikveld is tijdelijk gevuld.
Pijn is de hand voor je ogen. Echt, aanwezig, niet te negeren. Maar niet de hele werkelijkheid.
Je zegt al jaren over jezelf: "Ik kan niet leren. Ik kan dingen niet onthouden. Ik ben dom." Je gelooft het zo stellig dat het voelt als een feit.
Maar kijk eens wat er achter die overtuiging zit. Een moment waarop iets niet lukte. Iemand die iets zei. Een situatie waarin je je klein voelde. Dát zijn de echte gebeurtenissen. De conclusie "ik ben dom" is een verhaal dat je eraan hebt toegevoegd.
En het doet pijn, precies omdat het niet waar is. Als je werkelijk dom was, zou je je er niet ongemakkelijk bij voelen. Je zou het accepteren als een neutraal feit. Maar het wringt. En dat wringen is de aanwijzing.
Pijn zegt: hier botst een verhaal met wie je werkelijk bent. Luister naar de aanwijzing. Geloof niet het verhaal.
Je hoeft de pijn niet weg te doen om de waarheid weer te zien. Je hoeft hem alleen te herkennen voor wat hij is.
Drie woorden, zacht in jezelf:
Dit is pijn. Dit ben ik niet.
Niet als troost. Niet als afleiding. Maar als eerlijke waarneming. Op het moment dat je dat kunt zeggen, is de hand al iets gezakt. Niet weg. Maar niet meer alles.
En dan begint de ruimte weer zichtbaar te worden. Die was er de hele tijd al. De waarheid wacht rustig. Ze gaat nergens heen.
Welke pijn of welk ongemak draag jij al een tijdje mee over jezelf? En als je nu eerlijk kijkt: wat is de werkelijke ervaring, en wat is het verhaal dat je eraan hebt toegevoegd?
Dit is de sleutelvraag van deze les. Niet als filosofie. Maar als dagelijkse oefening, precies op het moment dat het moeilijk is.
Rinpoche noemt het drenpa. Herinnering-bewustzijn. Het vermogen om jezelf te herinneren aan wie je bent, op het moment dat je het vergeet.
Niet erna. Niet ervoor. Precies daar, in het moment zelf.
Iemand zegt iets. Je voelt een pijn opkomen. En dan, razendsnel, wil de geest een verhaal maken. "Ze bedoelen dit. Ik ben dat. Het betekent zus of zo."
De oefening is heel klein. Niet heroïsch. Gewoon dit:
Je bent ergens mee bezig en je ziet dat iemand anders iets doet of heeft wat jij ook graagt wilt. Een vertrouwd gevoel van "ik wil dit ook" welt op. Misschien een lichte steek van jaloezie, of van gemis.
Vroeger zou dat gevoel een uur of een avond kunnen kosten. Verhaal na verhaal na verhaal.
Maar als je de gedachte ziet, er geen aandacht aan geeft, haar niet voedt, dan is hij weg. Een wolk die voorbijdrijft.
Dat is drenpa. Je was jezelf even kwijt. En je herkende het. En daarmee was het al bijna voorbij.
Je hoeft niet perfect te zijn in dit. Je hoeft het alleen te oefenen. Elke keer dat je het herkent, word je iets vrijer. Niet later. Nu al.
— Tulku Lobsang RinpocheDenk aan een recent moment waarop je een gedachte of gevoel zag opkomen en je bewust niet meeging. Hoe voelde dat? En als je zo'n moment nog niet hebt gehad: welk patroon herken je dat je graag zou willen zien, in plaats van erin te verdwijnen?
Dit is de kern van alles. Niet als mooie spreuk. Maar als dagelijkse keuze, keer op keer, in het midden van het gewone leven.
Rinpoche zegt: boeddhisme is geen pad naar iets nieuws. Het is een weg terug naar wat je al bent. En de enige manier om dat te vinden is door een eerlijke, vriendelijke getuige van jezelf te worden.
Wat doet een goede vriend? Hij vertelt je de waarheid. Hij stelt je niet gerust met leugens. Maar hij veroordeelt je ook niet. Hij ziet je zoals je bent, met alles erop en eraan, en houdt toch van je.
Zo'n vriend kun jij voor jezelf zijn.
Hij duwt niets weg. Als er jaloezie is, zegt hij niet "dat mag ik niet voelen." Hij zegt: "Ah, daar is jaloezie. Interessant. Wat vertelt dit me?"
Hij houdt niets vast. Als er een pijnlijke gedachte opkomt, maakt hij er geen epos van. Hij laat hem voorbijgaan zoals wolken voorbijdrijven.
Hij oordeelt niet. Als hij iets in zichzelf ziet wat hem niet bevalt, zegt hij niet "ik ben slecht." Hij zegt: "Dit is een patroon. Patronen kunnen veranderen."
Word je eigen vriend, en je hebt de beste leermeester die er is. Want niemand kent jou beter dan jijzelf. En niemand kan jou beter helpen dan jijzelf.
— Tulku Lobsang RinpocheHier zit iets moois. Hoe meer je de vriend van jezelf wordt, hoe minder je van anderen nodig hebt dat ze jou bevestigen. En hoe minder je dat nodig hebt, hoe vrijer je kunt liefhebben. Want dan geef je vanuit overvloed, niet vanuit tekort.
Vriend worden van jezelf zonder oordeel en zonder strengheid, dat is natuur. Dat is de hele oefening. En die oefening is een leven lang.
Ben jij al een goede vriend van jezelf? Niet hoe je dat zou willen zijn, maar hoe je nu bent. Hoe spreek je met jezelf als je iets moeilijks ervaart? En hoe zou een echte vriend dat zeggen?
Rinpoche zegt altijd: kennis zonder oefening is als een boot op het droge. Mooi, maar hij vaart niet. De oefening begint vandaag. Niet morgen. Vandaag.
Zodra je pijn, ongemak of een vertrouwde negatieve gedachte over jezelf voelt opkomen:
Dat is alles. Meer hoef je niet te doen.
Als je merkt dat je hard bent voor jezelf, een fout, een vergissing, iets wat je niet kon, vraag je dan:
Voordat je je dag begint, spreek deze woorden uit. In je hoofd of zachtjes hardop.
En dan de kern van alles, in drie zinnen voor jezelf én voor iemand anders:
Boeddhisme is gewoon dit: kijk eerlijk naar wat er is. Niets zit vast, dus je kunt altijd veranderen. En er is ruimte voor alles, dus je hoeft niets weg te stoppen.
Welke ene zin uit deze les wil je deze week bij je dragen? Schrijf hem op, ergens waar je hem ziet. Op je telefoon, op een spiegel, op een briefje.
"Word de vriend van jezelf. Dat is de hele oefening. En die oefening verandert alles."